Kamionkowe naczynia z tradycją. Praktyczne i dekoracyjne.

Kamionkowe naczynia z tradycją. Praktyczne i dekoracyjne.

Kojarzą się z kuchnią staropolską i tradycyjnymi przedmiotami używanymi w kuchni. Naczynia kamionkowe przywodzą na myśl sielankę polskich wsi, w których tego rodzaju przedmioty pełniły ważną rolę.

 

Kamionka w kuchni - naczynia z historią

Naczynia kamionkowe są praktyczne, trwałe, hermetyczne i izolujące ciepło. Nic więc dziwnego, że od pokoleń – zwłaszcza w kuchni staropolskiej – pełniły one ważną i znaczącą rolę. Być może kamionka kojarzy Wam się z etnograficzną podróżą do dawnych czasów, ale tak naprawdę naczynia kamionkowe są często używane i wykorzystywane w kuchni także współcześnie. Trudno nam sobie wyobrazić kiszenie dużej ilości ogórków lub przechowywanie smalcu w czymś innym, niż beczkach i garnkach kamionkowych.

 

Kamionka – co to takiego?

Grzane wino w kamionkowym garnuszku Grzane wino w kamionkowym garnuszku

Naczynia kamionkowe wykonywane są z ceramiki, która jest mieszanką gliny, szamotu, soli kuchennej i piasku kwarcowego. Wypalana w wysokiej temperaturze 1230-1300°C zyskuje twardość, ciężkość i odporność. Charakterystycznym elementem kamionki jest jej szklista i gładka powierzchnia, którą uzyskuje się dzięki soli kuchennej lub innym sypkim minerałom, którymi pokrywa się naczynia podczas procesu wypalania. Naczynia dzięki temu zyskują specyficzny, brązowy kolor i lśniącą powierzchnię. Ta powłoka zapewnia także nieprzesiąkalność naczyń kamionkowych oraz odporność na działanie kwasów. Dlatego też niegdyś kamionka była stosowana nie tylko jako materiał na kubki, garnki i beczki, ale też surowiec do produkcji rur hydraulicznych, płytek sanitarnych, a także pojemników farmaceutycznych.

Kiedyś - jak i dziś - w kamionce doceniana jest przede wszystkim wysoka odporność na kwasy, dlatego w naczyniach tych najczęściej kisi się ogórki lub kapustę. Ciężko wyobrazić sobie kuchnie staropolską bez tradycyjnego bigosu lub grubej pajdy chleba posmarowanej smalcem z dodatkiem kiszonych ogórków. Naczynia kamionkowe doskonale nadają się do kiszenia i kwaszenia przetworów, gdyż nie wchodzą w żadną negatywną dla zdrowia i smaku reakcję z żywnością, a sama kamionka przyspiesza proces naturalnej fermentacji i zapobiega pleśnieniu zawartości.

 

Kamionka znana od dawna

Badania archeologiczne pokazują, że naczynia kamionkowe były znane i używane już w starożytności. Na ziemiach polskich ich obecność potwierdzona została w XVI wieku. Pierwszy cech kamionkowy powstał właśnie wtedy w Bolesławcu na Dolnym Śląsku, gdyż  tereny te obfitowały w złoża gliny. Natomiast w XVIII wieku ośrodek ten uważano za najbardziej liczącą się fabrykę ceramiki na świecie! Dlatego nie ma co się dziwić, że naczynia kamionkowe zyskały tak dużą popularność w Polsce. Praktycznie nie ma domu, w którym nie byłoby takich naczyń kuchennych, jak kamionkowa maselnica, makutra, kubki, czy beczki i garnki do kiszenia. Także z tych powodów kamionka kojarzona jest z tradycją kuchni staropolskiej.

 

Zalety naczyń kamionkowych

Garnki, beczki, kubki kamionkowe to takie elementy babcinej kuchni, które służyły do przechowywania - nie tylko żywności. To pierwsza i najważniejsza zaleta naczyń tego typu – są ekologiczne i nie wchodzą w żadną szkodliwą reakcję z żywnością. Dlatego z powodzeniem można w nich przechowywać produkty spożywcze - nawet przez długi czas. Ta zaleta była szczególnie istotna w czasach, w których nasze babcie musiały obejść się bez takich udogodnień jak lodówka, czy zamrażarka.

Kamionkowa beczka do kiszenia kapusty i ogórków Kamionkowa beczka do kiszenia kapusty i ogórków
Kamionkowy garnek na smalec Kamionkowy garnek na smalec

 

Naczynia kamionkowe pełniły funkcję izolacyjną i musiały zabezpieczać żywność w nich przechowywaną przed różnorodnymi warunkami atmosferycznymi. Co ciekawe, w takich garnkach i beczkach przechowywana była nie tylko kapusta, czy smalec, ale także peklowano w nich mięso i trzymano wino. Wysokie właściwości hermetycznego zamknięcia posiadają zwłaszcza beczki z wyżłobionymi krawędziami. To właśnie do nich - po zamknięciu naczynia pokrywką - wlewa się wodę. Tym sposobem powstaje tak zwana uszczelka lub pieczęć wodna, która doskonale zamyka naczynie, odcina dopływ powietrza i chroni przed dostaniem się bakterii, które mogłyby zaszkodzić zawartości. To stary sposób na zachowanie świeżości, który stosowany jest do dziś.

Kamionka jest naturalnym materiałem, dlatego kojarzy się tak swojsko, zdrowo i ekologicznie. Przygotowywane w wykonanych z niej naczyniach przetwory nie muszą (a wręcz nie powinny) zawierać żadnych konserwantów i środków przyspieszających proces fermentacji, bo ten samoistnie wytwarza się dzięki hermetycznemu zamknięciu. Dodatkowo jest odporna na działanie kwasów, dlatego to właśnie naczynia kamionkowe wybierane były do kiszenia, czy przygotowywania zakwasu na żurek. Otrzymane tym sposobem produkty są pełne wartości odżywczych i naturalnych probiotyków.

Lista produktów, które można przechowywać w naczyniach z kamionki jest naprawdę długa. Garnki i beczki nie muszą służyć tylko do kiszenia i peklowania, ale też do przechowywania w nich różnorodnych produktów sypkich i płynnych. Niegdyś panowało przekonanie, że masa na ciasto, czy mak powinny być ucierane tylko w makutrze, a składniki mieszane jednostajnie - zgodnie z ruchem kierunku zegara. Natomiast ciasto na świąteczny piernik musiało jakiś czas odleżeć w naczyniu kamionkowym. W ten sposób „dojrzewało” przed upieczeniem.

Co ciekawe, te zwyczaje zachowały się do dziś, a panie domu kultywują tę tradycję, gdyż tak piekły ich mamy czy babcie. Kamionkowe naczynia oraz pewne niepisane zasady gwarantowały udane wypieki. Nadal - mimo takich udogodnień, jak mikser i różnorakie naczynia do przechowywania, w niektórych przepisach - zwłaszcza tych z kuchni staropolskiej, podkreśla się, że ciasto musi być ucierane w makutrze i trzymane w kamionce do wyrośnięcia.

Maselnica kamionkowa Maselnica kamionkowa
Kubek do grzanego wina z kamionki Kubek do grzanego wina z kamionki

 

Ponadto przyjęło się, że w kubkach kamionkowych pijemy grzane wino i miody pitne. Dzieje się tak przez dawne skojarzenia z tym naczyniem, które używane było w karczmach. Kubki do grzanego wina posiadają właściwości termiczne, to znaczy że dłużej utrzymują wysoką temperaturę, dzięki swym grubym ściankom. Kamionka ma więc też właściwości termoizolacyjne.

 

Naczynia kamionkowe jako ozdoba domu

Ten karczmiany charakter kojarzy się także z rustykalnością wnętrz, którą tak często chcemy osiągnąć w swoich własnych kuchniach. Motyw ten jest coraz częściej wykorzystywany w dekoracji sal weselnych. Swojskość ukazana jest nie tylko przez haftowane serwety, motywy folkowe, ale też naczynia kamionkowe, które goszczą na stołach.

W naszych mieszkaniach naczynia kamionkowe mogą mieć charakter nie tylko praktyczny, ale też dekoracyjny. Beczki różnych rozmiarów, maselnice i garnuszki mogą być elementem aranżacji kuchennych blatów. Swoją estetyką wprowadzają do wnętrza swojski element, który dodatkowo można podkreślić przez porcelanę stołową. Jak już wiemy, naczynia kamionkowe praktycznie nie nasiąkają wodą, dlatego w razie gdyby uległy zniszczeniu (np. pęknięciu), nadają się na donicę lub ozdobę do skalniaka w ogrodzie.

 

Przeczytaj również

Przydatne produkty

ZAMÓWIENIA TELEFONICZNE
Pon.Pt.: 8.00 - 16:00

+48 601 900 967

Zapisz się do newslettera

odbierz rabat 10% na pierwsze zakupy!