Przyprawy i zioła, które warto mieć w kuchni

Przyprawy i zioła, które warto mieć w kuchni

Zioła i inne przyprawy zmieniają lub wzbogacają smak nawet bardzo prostych potraw. Niejednokrotnie mają też właściwości lecznicze. Najczęściej wytwarzane są z liści, owoców, kwiatów i korzeni różnych roślin. Do popularnych w Polsce przypraw ciągle dołączają kolejne, sprowadzane z różnych zakątków świata, popularyzowane wraz z potrawami charakterystycznymi dla konkretnych regionów, które przywędrowały na nasze stoły.

 

Znakiem czasu jest to, że coraz więcej produktów dostępnych jest w formie instant – gotowych do błyskawicznego przygotowania. Nie trzeba myśleć nad tym, jakich przypraw dodać do potrawy. Wystarczy kupić mieszankę z serii „Przyprawa do…”. Jednak takie mieszanki często zawierają szkodliwe wzmacniacze smaku i konserwanty, więc warto zaopatrzyć się w paletę najpopularniejszych przypraw, które będziemy mogli dodawać do dań w różnych konfiguracjach i proporcjach.

Samodzielne gotowanie, choćby tylko w weekendy, może być prawdziwą przyjemnością, jeśli tylko mamy pod ręką odpowiednie składniki i przyprawy. Warto dodać, że takie podejście zgodne jest z ideologią „slow food” – ruchu społecznego skupiającego ludzi zainteresowanych ochroną tradycyjnej kuchni, stanowiących swoisty rodzaj ruchu oporu przeciwko barom szybkiej obsługi i niezdrowym produktom instant.

Paleta ulubionych przypraw.

Radzimy, jak poruszać się w świecie smaków, jakie przyprawy warto mieć w kuchni i co możemy uprawiać samodzielnie – w przydomowym ogródku czy też w doniczkach.

Z CZYM TO SIĘ PRZYRZĄDZA?

Ci, którzy stawiają pierwsze kroki w kuchni, zastanawiają się nad tym, co zwykło się dodawać do tradycyjnych potraw, zaglądają do książek kucharskich i poradników, korzystają z tutoriali zamieszczonych w internecie. Osoby bardziej zaawansowane w sztuce kulinarnej szukają nowych smaków, tworzą samodzielnie nowe przepisy, eksperymentują.

Poniżej zamieszczamy spis przypraw, które warto mieć pod ręką w kuchni, aby móc swobodnie przyrządzać ulubione potrawy.

  • sól – chlorek sodu, bez którego nie wyobrażamy sobie gotowania. Lekarze alarmują, że jej nadużywamy, ale sól soli nierówna. Najlepsze są:
  • sól himalajska – różowa, zawiera 84 cenne dla zdrowia minerały
  • sól morska – w postaci białych kryształków, zawiera naturalny jod i wiele minerałów
  • sól można też zastąpić lubczykiem, mieszanką bazylii i rozmarynu, słonawym w smaku estragonem lub tymiankiem.
  • Pojemnik szklany na przyprawy Pojemnik szklany na przyprawy
  • pieprz – występuje w różnych odmianach, z których najpopularniejsze są:
  • pieprz czarny – najmocniejszy w smaku
  • pieprz biały – dojrzewa na winorośli, ziarna są moczone i pozbawiane skorupek; subtelniejszy w smaku, bardziej aromatyczny, wyśmienity do sosów, zup, marynat, mięsa i ryb
  • pieprz zielony – suszony w niskich temperaturach, konserwowany w solance, można go odświeżyć, zamaczając w ciepłej wodzie; jest najłagodniejszy, choć wyraźny w smaku, idealny do dań mięsnych, ryb, sosów i zup
  • pieprz Cayenne – bardzo ostry, tak naprawdę jest to sproszkowana, roczna papryka chili o lekko aromatycznym bukiecie; pasuje przede wszystkim do owoców morza i do jajek; jest bardzo zdrowy dla układu sercowo-naczyniowego
  • papryka – sproszkowana, z różnych odmian słodkich i ostrych papryk. Najpopularniejsze są:
  • papryka słodka – o najsłodszym bukiecie i najmniejszej ostrości; używana bardzo wszechstronnie, nadaje potrawom smak, aromat i piękny kolor
  • papryka ostra – ma intensywny zapach i ostry smak; używana jest przede wszystkim do dań kuchni węgierskiej, meksykańskiej i włoskiej
  • papryka chili – bardzo ostra; pasuje głównie do chińszczyzny i dań kuchni hiszpańskiej
  • papryka jalapeño – odmiana rocznej papryki chili, zielona lub czerwona, bardzo ostra, z lekko kwaśną nutą; do dań meksykańskich – sosów, zup i serów, a także mięsa czerwonego i drobiu
  • curry – to przede wszystkim sposób przyrządzania dań w kuchni indyjskiej. Od najpopularniejszego zestawu przypraw, ucieranych na świeżo do sosów curry, nazwę wzięła mieszanka popularna w Europie, a używana do potraw wywodzących się z kuchni południowo-azjatyckiej. Jej składniki to zwykle:
  • kurkuma – charakterystyczna, barwiąca na żółto przyprawa, zwana szafranem indyjskim; jest sproszkowanym kłączem o lekko ziemistym i cierpkim, a jednocześnie gorzkawym smaku; wykorzystywana jest głównie do dań curry, a także do mięs (głównie jagnięciny) i warzyw; spożywana regularnie, ma silne działanie antyrakowe
  • imbir – kłącze o słodko-cierpkim, ostrym smaku; jest idealny do dań kuchni azjatyckiej i orientalnej – do marynat i sosów, zwłaszcza do kurczaka; dodawany również dla zaostrzenia smaku do ciast, konfitur i piwa, wina i herbaty
  • kolendra – to nasiona i liście o łagodnym, słodkawym smaku; świetnie komponuje się z wędzonym mięsem i dziczyzną oraz z zupami i gulaszami; dodawana jest także do pieczywa i ciast
  • kmin rzymski (kumin) – to nasiona o ostrym, mocnym, lekko gorzkawym smaku i słodkawym aromacie; doskonałe są do gulaszu, potraw grillowanych, jagnięciny, kurczaka, fasoli i do bakłażana
  • gorczyca – nasiona o ostrym, gorzkawo-cierpkim smaku; stanowi główny składnik musztardy; stosowana jest również do kapusty i do marynat (szczególnie do karkówki grillowanej)
  • Pojemniki na przyprawy Pojemniki na przyprawy
  • zioła prowansalskie – to również tradycyjna mieszanka przypraw i ziół pochodzących z gór w południowej Francji; zwłaszcza zmieszane z oliwą, pasują do ryb, pomidorów, sałaty, pieczonych ziemniaków, aromatycznych zup i filetu z kurczaka. W ich skład wchodzą:
  • tymianek – ma ciepły, choć pikantny aromat i ostry smak; dodaje smaku zupom, gulaszom i mięsu, działa też kojąco na drogi oddechowe
  • rozmaryn – dodaje ostrości i sosnowo-imbirowego aromatu, zwłaszcza potrawom z kurczaka; ma naturalne cechy konserwujące; działa moczopędnie, reguluje trawienie
  • bazylia – to podstawowy składnik sosu pesto, ma goździkowo-anyżowy zapach; doskonała jest zwłaszcza do pomidorów, sałat i serów; pobudza apetyt, przyśpiesza trawienie, ma również działanie rozkurczowe
  • oregano – w smaku podobne do majeranku, choć w świeżej postaci ma znacznie mocniejszy smak; jest bardzo aromatyczne; stosowane jest często do poprawy smaku baraniny i jagnięciny; działa odtruwająco, łagodzi podrażnienia skóry, kaszel, i ból gardła
  • cząber – doskonały do jajek i serów; ma działanie antyseptyczne i przeciwzapalne
  • estragon – jest bardzo aromatyczny i słonawy; stosowany jest głównie do sałatek, sosów (np. tatarskiego), a także do drobiu, dziczyzny, ryb i owoców morza, doskonały jest również do jajek i serów; nie może być gotowany zbyt długo, bo nabiera cierpkiego smaku; jest antyoksydantem i wykazuje działanie przeciwgrzybicze
  • majeranek – jest bardzo aromatyczny, zawiera żelazo, magnez, wapń, fosfor, sód i potas oraz witaminy C, A i PP; w Polsce używany jest przede wszystkim do przyprawiania kiełbas i pieczonego drobiu, pasuje również do ryb i ziemniaków; łagodzi bóle brzucha i poprawia krążenie
  • mięta – liście o silnym i świeżym aromacie; posiada wysokie stężenie mentolu; działa wzmacniająco, napotnie i rozkurczowo, a także poprawia trawienie
  • kłosowa – współgra ze smakiem wielu warzyw, sałat i sosów; robi się z niej napar
  • pieprzowa – nadaje świeżego smaku owocom, lodom i innym deserem, używana jest również do grillowanego mięsa i nadziewanych warzyw; doskonała jest jako napar lub dodatek do orzeźwiających soków
  • lawenda – do mieszanki ziół prowansalskich dodawana rzadko; ma słodki, kwiatowo-cytrusowy smak i aromat; stosowana jest do baraniny i dziczyzny; można nią aromatyzować cukier; ma działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, antystresowe, działa orzeźwiająco i łagodzi chrypkę
  • szałwia – ma ostry smak i bardzo wyraźny aromat; ze względu na właściwości redukujące tłuszcz, jest doskonałym dodatkiem do tłustych mięs; wykazuje również działanie odkażające i przeciwbólowe, obniża też poziom cukru we krwi
  • lubczyk – popularna roślina ze względu na swój smak podobny do słynnej przyprawy nazywana „maggi” lub „rosołkiem”; stosowana głównie do przyprawiania bulionów i rosołu; łagodzi dolegliwości żołądkowe, jest afrodyzjakiem
  • pietruszka – roślina z tej samej rodziny, co lubczyk; jest składnikiem sosu pesto, nadaje smak wywarom, rybom i owocom morza, dodawana jest do sałatek i potrawek z kurczaka; wykazuje właściwości moczopędne i odkażające, ma wiele witamin
  • koper – bardzo aromatyczny, o słodkawym zapachu i gorzkawym smaku; wykorzystywany przede wszystkim przy marynowaniu ogórków i kapusty, dodawany jest także do ziemniaków gotowanych i pieczonych, do octów, sosów i ryb; działa wspomagająco na układ trawienny
  • czosnek – bulwa rośliny o ostrym i długotrwałym zapachu oraz równie ostrym i gryzącym smaku; dodawany jest głównie do mięs, sosów i masła; jest naturalnym antybiotykiem i przyśpiesza trawienie
  • kminek – stosowany głównie do kapusty, mięsa (pieczeni) i kiełbas oraz pieczonych jabłek; nie może być długo gotowany, gdyż robi się gorzki; wspomaga trawienie, więc jest nieodzownym dodatkiem do tłustych i wzdymających potraw
  • ziele angielskie – wysuszone jagody tej rośliny są bardzo aromatyczne i mają słodko-ostry smak przypominający połączenie kilku przypraw; jest składnikiem marynat, pikli, zup i sosów oraz wywaru z wołowiny; wspomaga trawienie, działa przeciwbólowo, pomaga w przyswajaniu witamin z grupy B oraz selenu
  • gałka muszkatołowa – owoc muszkatołowca korzennego o orzechowym i słodkawym smaku; dodawana jest do słodkich ciast oraz ostrych sosów serowych, kurczaka i niektórych potraw warzywnych, a także ajerkoniaku i grzanego wina; w małych dawkach zmniejsza problemy trawienne
  • liść laurowy – jest aromatyczny i gorzkawy w smaku; przyprawia się nim zupy, wywary, sosy, gulasze i zalewy octowe, zwłaszcza te, stosowane do grzybów; działa przeciwmigrenowo, obniża poziom cukru we krwi, ma właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze i antybakteryjne
  • goździki – niedojrzałe pączki kwiatów tropikalnego drzewa, podobne do gwoździków (stąd przekręcona nazwa); są bardzo aromatyczne, a w smaku słodko-gorzkie, lekko cierpkie; często stosowane są do wzmocnienia smaku dziczyzny, do marynat i do niektórych zup, dodawane są do grzanego piwa i wina oraz niektórych ciast; mają łagodne działanie przeciwbólowe i dezynfekujące oraz osłonowe na układ pokarmowy
  • cynamon – posiada słodkawo-korzenny, lekko piekący smak i silny aromat; stosowany jest jako dodatek do ciast i innych wypieków, deserów owocowych, kaczki z jabłkami, ryżu, grzanego wina, kawy, czekolady i syropów oraz drobiu przygotowywanego na słodko; obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi
  • kardamon – to sproszkowane strąki byliny (rośliny wieloletniej) o ostrym aromacie i ciepłym, kamforowo-cytrynowym smaku; stosowany jest jako dodatek do ciastek, dań curry, kawy i innych napojów, do drobiu i skorupiaków; łagodzi problemy trawienne, jest afrodyzjakiem
  • jałowiec – to jagody drzewa iglastego, aromatyczne, o słodko-gorzkim smaku; dzięki swojemu leśnemu aromatowi jest doskonałą przyprawą do dziczyzny; zmniejsza również tłusty smak dań z kaczki i wieprzowiny, ponadto dodawany jest do gulaszu, kiszonej kapusty, szarlotki i wielu dań kuchni staropolskiej; działa odkażająco na układ moczowy, antybakteryjnie i przeciwgrzybiczo, pomaga leczyć przeziębienia
  • żurawina – owoce krzewu z rodziny wrzosowatych o słodko-cierpkim smaku; idealne do kaczki, dziczyzny, jako dodatek do chrzanu (chrzan z żurawiną idealnie współgra z szynką gotowaną); jest probiotykiem, działa wspomagająco na serce i łagodząco na żołądek, zawiera dużo witaminy C i żelaza
  • czarnuszka – czarne nasiona o gorzkawym i delikatnie pikantnym smaku, po roztarciu niezwykle aromatyczne; dodawana jest do serów, duszonej jagnięciny, chleba i innych wypieków, a także jajecznicy; ma niezwykle szerokie właściwości lecznicze, m.in. odtruwa organizm, ma działanie antyrakowe, przeciwbakteryjne i wzmacniające.

Z poszczególnych przypraw możemy skomponować przyprawę uniwersalną lub „Przyprawę do…” według własnych preferencji i potrzeb, mając pewność, że nie zawiera wzmacniaczy smaku, barwników i konserwantów.

 

ZIOŁA, KTÓRE MOŻEMY SAMODZIELNIE UPRAWIAĆ W DONICZKACH.

Nie wszystkie przyprawy musimy kupować w paczkach, w postaci ususzonej. Wiele ziół możemy uprawiać samodzielnie. Zyskujemy wtedy pewność, że rośliny nie będą zanieczyszczone szkodliwymi opryskami.

Zioła w doniczce Zioła w doniczce

Spora część ziół nie ma szczególnych wymagań, jeśli chodzi o nasłonecznienie, temperaturę i inne parametry, więc uprawia się je bezproblemowo w doniczkach na parapetach, półkach, blatach czy na balkonach. Poniżej najpopularniejsze z nich.

 

ZIOŁA JEDNOROCZNE

  • majeranek – wysiewany z nasion, zakopywanych niezbyt głęboko; wymaga nasłonecznionego miejsca i wilgotnej gleby, niezbyt mokrej (zanim wykiełkuje).
  • bazylia – powinna być podlewana systematycznie, ale niezbyt obficie; wymaga światła, ale niezbyt ostrego, a także nawożenia.
  • cząber – wysiewa się go z nasion, nie ma szczególnych wymagań; powinien mieć dostęp do światła, nie może być przelewany czy przesuszany.
  • koper – trudniejszy w uprawianiu w doniczce; wysiewa się go między 15 kwietnia a 10 sierpnia do żyznej gleby i dość dużej doniczki (duży koper do kiszenia ogórków wyrośnie w donicy o pojemności 10 l); lubi jasne stanowiska, ale nie w prażącym słońcu; nie można dopuścić do przesuszenia gleby.

 

ZIOŁA DWULETNIE

  • kminek – najlepiej wysiewać go w lipcu, kiełkuje po tygodniu; wymaga spulchniania ziemi, nasiona zbieramy w drugim roku uprawy.
  • pietruszka naciowa – wymaga żyznej, próchniczej gleby, więc powinno się stosować odpowiedni nawóz; lubi światło i wilgotne podłoże.

 

ZIOŁA WIELOLETNIE - BYLINY

  • mięta – najlepiej wsadzić jej gałązkę z kilkoma liśćmi, która uprzednio puściła korzenie w wodzie; z nasion uzyskuje się ją trudniej; lubi miejsca częściowo zacienione i wilgotne, jednak doniczka powinna mieć dziurki, bo roślina nie powinna stać w wodzie; przy suchym powietrzu, należy ją zraszać.
  • tymianek – uprawia się z rozsady lub z nasion wysianych na przełomie marca i kwietnia; zimą należy zapewnić mu stan spoczynku (temperaturę 10-15°C i rzadkie podlewanie).
  • oregano – wysiewane z nasion wiosną lub latem; wymaga nasłonecznionego miejsca i przepuszczalnej gleby; wiosną należy przycinać.
  • rozmaryn – rozsiewa się go na przełomie kwietnia i maja; lubi nasłonecznione stanowiska i suche podłoża; jest nieodporny na przymrozki.
  • melisa lekarska – uprawia się ją z nasion lub z podziału dojrzałej rośliny; to zioło o właściwościach uspakajających; lubi żyzne i wilgotne gleby bogate w wapń, więc należy pamiętać o nawadnianiu i nawożeniu; najlepiej rośnie w miejscach nasłonecznionych, źle natomiast znosi przeciągi i zimno.

 

Większość z wymienionych ziół możemy oczywiście kupić w doniczkach w sklepach ogrodniczych i marketach, więc jeśli nie mamy cierpliwości do wysiewania, możemy kupić dojrzałą roślinę, a później tylko odpowiednio o nią dbać w domu. Warto zadać sobie trochę trudu, bo świeże zioła nie dość, że dodają więcej smaku i mają więcej właściwości odżywczych i leczniczych niż zioła sproszkowane, to jeszcze wspaniale przystroją nam kuchnię i będą pięknie pachnieć.

Przeczytaj również

Przydatne produkty

ZAMÓWIENIA TELEFONICZNE
Pon.Pt.: 8.00 - 16:00

+48 601 900 967

Zapisz się do newslettera

odbierz rabat 10% na pierwsze zakupy!